مسئله اختصاص اعداد اکسایش در شیمی آلی را که منعکس کننده ماهیت قطبی پیوند و است، نمیتوان به آسانی پذیرفت. مثلا کربن موجود در دو مولکول و یکسان نیستند.
اولین بار چالزکی یورگنسن مسئله یکسان نبودن کربن در دو مولکول متفاوت را شناخت. وی این مسئله را در قالب اعداد اکسایش و حالتهای اکسایش بیان کرد. اعداد اکسایش همواره مورد مشاجره مولفان زیادی بوده است.
مفهوم عدد اکسایش
اعداد اکسایش بارهایی (در مورد ترکیبات کووالانسی ، بارهایی فرضی) هستند که بر طبق قواعدی اختیاری به اتمهای یک ترکیب نسبت داده میشوند. عدد اکسایش یونهای تک اتمی ، همانند بار آن یونهاست.
قوانین تعیین اعداد اکسایش
این قوانین باید ساده و روشن باشند و در صورت امکان نتایج مستدلی از نظر شیمیایی ارائه داده و ابهامی نداشته باشند. این قواعد را که عموما پذیرفته شدهاند، باید به همان ترتیبی که ارائه شده است، بکار برد. اعمال این قوانین برای تعیین اعداد اکسایش ترکیبات معدنی محکی از اظهارات فوق است. عدد اکسایش یونهای تک اتمی، همانند بار آن یونها است.
عدد اکسایش اتمهای یک ترکیب کووالانسی را میتوان با نسبت دادن الکترونهای هر پیوند به اتم الکترونگاتیوتر درگیر در پیوند بدست آورد. در مورد اتمهای همانند که بین آنها یک پیوند غیرقطبی وجود دارد و الکترونهای پیوند به تساوی بین این اتمها تقسیم شدهاند، عدد اکسایش صفر است.
شماره | قاعده/کاربرد | عدد اکسایش | |
١ | جمع اعداد اکسایش همه اتمهای موجود در گونهها برابر با بار کلی گونه مربوطه است. | ||
٢ | برای اتمها در شکل عنصری | 0 | |
٣ | برای عناصرگروه I | 1+ | |
برای عناصرگروه II | 2+ | ||
برای عناصرگروه III (بهغیر از B | 3+ برای M+3 و 1+ برای M+1 | ||
برای عناصرگروه IV (بهغیر از C و Si | 4+ برای M+4 و 2+ برای M+2 | ||
٤ | برای هیدروژن | 1+ در ترکیب با غیرفلزات و 1- در ترکیب با فلزات | |
٥ | برای فلوئور | 1- در همه ترکیبات | |
برای Cl , Br , I | 1- مگر در ترکیب با اکسیژن | ||
٦ | برای اکسیژن | 2- مگر در ترکیب با F ، 1- در پروکسیدها (O-22) ، 2/1- در سوپروکسیدها (O-2) ،3/1- در اوزونیدها (O-3) | |
در مواجهه با مولکول آلی و مثالهایی از جمله زنجیری شدن ، آبزدایی ، اکسایش و شروع با این قواعد را تشریح میکنند. آنچه باعث نگرانی میشود، عبارت است از:
- زنجیری شدن، به عنوان یک واکنش اکسایش ـ کاهش ظاهر میشود.
- عدد اکسایش اتم های کربن در هیدروکربنها 5 واحد اختلاف دارد، از 4- در تا صفر در
- عدد اکسایش اتم کربن ، هنگامی که از به میرویم، 8 واحد تغییر میکند.
- عدد اکسایش اتم کربن موجود در متانول 2- ، در همه انواع الکلهای نوع اول 1- ، در الکل نوع دوم 0، و در الکل نوع سوم 1+ است.
- آبدهی و آبزدایی هیدروکربنها مفهوم یکسانی از واکنشهای اکسایش ـ کاهش هستند، همانند تشکیل الکل یا هالید.
- عدد اکسایش هیدروژن در پیوند با اکسیژن و با اتم کربن یکسان است.
قضیههای یورگنسن
شماره | بیان قضیه | توضیح | |
١ | جمع اعداد اکسایش در ماهیتی تک اتمی یا چند اتمی برابر بار الکتریکی موجود در واحدهای پروتونی است. | ||
٢ | دریک ترکیب مفروض به اتمهای عناصر یکسان اعداد اکسایش یکسانی نسبت داده میشود، به شرط آنکه دلیل جدی برای انجام آن وجود نداشته باشد. | شواهد شیمیایی میتواند دلایل جدی را تشکیل دهند. | |
٣ | اعداد اکسایش میتوانند بطور مشابهی به ترکیباتی که اعداد اکسایش آنها از قواعد ویژهای تعیین میشوند، نسبت داده شوند (جانشینی اتمها یا گروههای مشابه) | ||
٤ | واکنشهای یک ماهیتی با مشخصه اسیدی و یا بازی بودن حلال آبپوشیده و موجود در محلول آبی) ، عدد اکسایش اتمهای انفرادی را تغییر نمیدهند. |
شرح آزمایش
ابتدا بورت را با آب مقطر بشویید. سپس آن را با پتاسیم پر منگنات KMnO4 شست وشو دهید وپس ازشست وشو آن را تا صفر پر از پتاسیم پرمنگنات کنید. سپس حدود ١٠ میلی لیتر اگزالیک اسید را داخل ارلن ریخته و به آن ١٠ میلی لیتر سولفوریک اسید N4 اضافه کنید. ارلن را تا ٦٠ درجه سلسیوس حرارت بدهید.
حال ارلن را زیر بورتی که به پایه وصل است قرار داده و در حالی که با دست چپ شیر بورت را باز می کنید تا قطره قطره پتاسیم پرمنگنات که رنگ ارغوانی پر رنگی را دارد درون ارلن بریزد، با دست راست ارلن را به صورت دورانی به حرکت در می آوریم مشاهده کردیم که پس از چند میلی لیتر مصرف پتاسیم پرمنگنات رنگ صورتی در مایع بوجود آمد. دقت شود که هنگامی که ارلن را می خواهید زیر بورت قرار دهید نباید زیاد گرم باشد .پس از مصرف ١٠ میلی لیتر رنگ صورتی پایداری در محلول بوجود آمد.
حال می توانیم نرمالیته پرمنگنات پتاسیم را محاسبه کنیم :
جرم سديم اگزالات [NA2C2O4] .134g
نتیجه : مشاهده می کنید نتایج خیلی به هم نزدیک است بنابراین نرمالیته پرمنگنات چیزی حدود 0.3 می باشد .

